1-) S-R Flip Flop
\n2-) T Flip Flop
\n3-) J-K Flip Flop
\n4-) D Flip Flop<\/p>\n
Bunlar kendi aralar\u0131nda birbirine de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir. Mesela D tipi FF<\/span> kullanarak S-R FF<\/span> yap\u0131labilir ya da J-K FF<\/span> kullanarak T tipi FF<\/span> yapabiliriz. Her birinin g\u00f6revi farkl\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnse de bir kontrol mekanizmas\u0131 olarak kabul ederek bulundu\u011fu konumu korumas\u0131 en belirgin \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n Mesela S-R FF bakarsak. S giri\u015fi aktif edildi\u011finde Q \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 1 olur. Fakat S giri\u015fi durum de\u011fi\u015ftirse bile \u00c7\u0131k\u0131\u015f yeni komut gelesiye kadar ayn\u0131 kal\u0131r.<\/p>\n Her FF ta 2 \u00e7\u0131k\u0131\u015f vard\u0131r. Q ve Q\u2019 (q de\u011fil i\u015fareti olarak kolayl\u0131k olsun diye \u2018 i\u015faretini kulland\u0131m) Giri\u015fler uygun \u015fekilde ba\u011flanm\u0131\u015fsa yaln\u0131zca 1 tanesi HIGH seviyesindedir.<\/p>\n Bir de Kontroll\u00fc dedi\u011fimde CLK pals\u0131n\u0131 anlatmak istiyorum. Baz\u0131 FF lar CLK palsi ile giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurar. Bu CLK pals\u0131n\u0131n hangi kenar\u0131n\u0131 ya da hangi alternans\u0131n\u0131 kullanaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 devreniz belirler. Yukar\u0131daki resimde CLK pas\u0131n\u0131n tetikleme durumlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz.\u00a0 Genelde FF lar Kenar tetiklemeli yap\u0131l\u0131rlar. FF devreleri nerelerde kullan\u0131l\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde,<\/strong><\/p>\n <\/p>\n \u00a0S_R Flip Flop,<\/strong><\/p>\n Bu FF 2 giri\u015fin de\u011fi\u015fmesine g\u00f6re \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n de\u011fi\u015fmesini sa\u011flar. Bir saat pals\u0131na gerek duymaz ve direkt \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 etkiler. O zaman Anahtar konum de\u011fi\u015fti\u011finde eski haline d\u00f6ner diyeceksinizdir.<\/p>\n Tabii ki \u00f6yle de\u011fil. A\u015fa\u011f\u0131daki Ger\u00e7ekleme tablosuna bakarsan\u0131z baz\u0131 devrelerde S=0,R=0 kullan\u0131lmaz. Baz\u0131lar\u0131nda ise S=1, R=1 kullan\u0131lmaz. Bu devrenin yap\u0131s\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Buna g\u00f6re de sizler anahtarlar\u0131n\u0131z\u0131n hangi konumda olaca\u011f\u0131na karar verirsiniz.<\/p>\n Yukar\u0131daki resimde S-R FF NAND kap\u0131s\u0131yla ve NOR kap\u0131s\u0131yla olu\u015fturulmu\u015ftur. NAND kap\u0131s\u0131yla olu\u015fturulursa S=0, R=0<\/strong> kullan\u0131lmaz. NOR kap\u0131s\u0131yla olu\u015fturulursa S=1, R=1<\/strong> kullan\u0131lmaz. Yukar\u0131daki resimde sa\u011f taraftaki devrede buton ba\u011flanm\u0131\u015f durumu g\u00f6rebilirsiniz. Buton ba\u011flarken Ya +V ye ya da GND ye ba\u011flamak zorundas\u0131n\u0131z bo\u015fta kalamaz. Ya 1 ya da 0 olmak zorundad\u0131r. Ayr\u0131ca bu resimde bir de Buton \u00e7iftleme<\/span> dedi\u011fimiz olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilmesine \u00f6nlem olarak bir devre g\u00f6r\u00fcyorsunuz. Bu da en basit \u00e7iftleme engellemedir. FF \u00e7ok h\u0131zl\u0131 oldu\u011funda \u00e7iftleme stabiliteyi bozar. Buna da dikkat etmeniz gerekir. Proteus \u00fczerinde bu g\u00f6r\u00fclmese de ger\u00e7ek devrede bu olabilecektir. \u00c7iftleme<\/span> buton basarken yada b\u0131rak\u0131rken olan 2 kez basma olay\u0131d\u0131r. Kondansat\u00f6r \u00f6nce bo\u015fal\u0131r yava\u015f dolaca\u011f\u0131 i\u00e7in o s\u0131rada elimizi \u00e7ekmi\u015f oluruz ve devre daha stabil \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n S-R sadece bu devre ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 entegrelerde S ve R olarak yaz\u0131l\u0131r ya da PRESET ve CLEAR olarak yaz\u0131l\u0131r. S=SET=PRESET=Q \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 1 seviyesinde olacakt\u0131r. R=RESET=CLEAR= Q \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 0 seviyesine gelir.<\/p>\n S-R FF bir temel yap\u0131d\u0131r. Di\u011fer entegreler bunlar\u0131 kendi FF devrelerinde kullanabilir. \u00a0Kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda giri\u015fin durumuna bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 SET ve RESET durumuna g\u00f6re ayarlar. Proteus \u015femas\u0131nda g\u00f6rece\u011finiz gibi S-R FF<\/span> devresinin kap\u0131 devreleri ile kurabilirsiniz. Ayr\u0131ca J-K FF<\/span> kullanarak ya da D FF<\/span> kullanarak da S-R FF yapabilirsiniz. T FF devreleri:<\/strong><\/p>\n T FF devreleri G\u00f6sterim \u015fekline g\u00f6re A\u015fa\u011f\u0131daki resimdeki gibi Bir T ucuna bir de CLK pals\u0131na ihtiya\u00e7 duyar. Fakat pratikte bu b\u00f6yle de\u011fildir. Pratikte T giri\u015fi ayarlan\u0131r ve CLK palsi geldik\u00e7e Q ve Q\u2019 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131yla HIGH ve LOW seviyesine gelir. Bu da bize Tek bir buton bas\u0131m\u0131yla devrenin \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirme imkan\u0131 verir.<\/p>\n T FF i\u00e7in Bir entegre san\u0131r\u0131m bulunmuyor. \u0130nternette de bakt\u0131m yok. Zaten olmas\u0131n\u0131 da beklemiyordum. Di\u011fer FF entegreleriyle kolayl\u0131kla olu\u015fturulabiliyor. En kolay \u015fekli J-K FF entegresi kullanarak yapmak.<\/p>\n Elimizde J-K entegresi yok ne yapar\u0131z derseniz, D FF ile ve Mant\u0131k kap\u0131lar\u0131yla kendinize T FF haz\u0131rlayabilece\u011finiz gibi Transist\u00f6rl\u00fc olarak da T FF devresi olu\u015fturabilirsiniz.<\/p>\n Proteus \u015femas\u0131nda bunun \u00f6rnekleri var. Fakat orada bir de NOT var. Mesela 2 Tane mant\u0131k kap\u0131s\u0131 analog yap\u0131ld\u0131 veya eklenmi\u015f buton g\u00f6rebilirsiniz.<\/span> Proteus olmayan ki\u015filer T\u00fcm Dosyalar aras\u0131nda \u015feman\u0131n PDF dosyas\u0131n\u0131 bulabilirler. Proteus \u00e7al\u0131\u015fma \u015feklini de Videoda g\u00f6rebilirsiniz.<\/span><\/p>\n J-K Flip Flop:<\/strong><\/p>\n Bu tip FF lar S-R FF lar\u0131n daha kararl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015flard\u0131r. Bir\u00e7ok say\u0131c\u0131 devresinde bunu g\u00f6rebilirsiniz. Hem ileri say\u0131c\u0131 hem de geri say\u0131c\u0131 olarak da kullanabilirsiniz. J ve K u\u00e7lar\u0131 birle\u015ftirilerek T FF olarak kullan\u0131labildi\u011fi gibi, J ve K u\u00e7lar\u0131 kontrol edilerek, S-R FF olarak da kullan\u0131l\u0131r. Tek fark\u0131 bir clk pals\u0131 ile devrenin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi. J-K FF elinizde yoksa bunu da kap\u0131 devreleri ile ve D FF entegreleriyle olu\u015fturabilirsiniz.<\/span><\/p>\n D Flip Flop: <\/strong><\/p>\n Bu tip FF lar 1 adet D= data, 1 adet de CLK= clock pals\u0131 ile \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015ftirir. \u00c7al\u0131\u015fma \u015fekli ise CLK pals\u0131 geldi\u011finde D ucundaki bilgi \u00e7\u0131k\u0131\u015fa gider.<\/p>\n Bu tip FF lar di\u011fer FF lar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u00f6nemli bir g\u00f6revi de kilitlemedir.<\/span><\/p>\n Mesela 8 bitlik bir kodunuz var. Bu kod de\u011fi\u015firken t\u00fcm \u00e7\u0131k\u0131\u015flar ayn\u0131 anda de\u011fi\u015fmez. Bundan dolay\u0131 devre \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 yanl\u0131\u015f tetiklenebilir. Ya da giri\u015f analog de\u011ferine ait 8 bitlik veriyse devaml\u0131 analog de\u011fer de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterir. B\u00f6yle durumda. Araya bir 8 bitlik D FF koyarak anl\u0131k giri\u015f de\u011fi\u015fkenlerinin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 etkilemesi \u00f6nlenmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n Bir dez avantaj\u0131<\/span> da vard\u0131r. DATA ucuna gelen bilgi CLK giri\u015fi gelesiye kadar \u00c7\u0131k\u0131\u015fa yans\u0131maz. Bu da Kontrol eden devrenin yava\u015flamas\u0131na sebep olacakt\u0131r. Bundan dolay\u0131 kontrol devresi CLK ucunu da kontrol etmek zorundad\u0131r. D FF proteus \u015femas\u0131nda bir TRI_STATE \u00e7\u0131k\u0131\u015f<\/span> entegresi g\u00f6receksiniz. Yukar\u0131da demi\u015ftim ki, D FF ile 8 bitlik giri\u015fte k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa oynamalar olursa, \u00e7\u0131k\u0131\u015fa yans\u0131maz. Ancak CLK gelirse \u00e7\u0131k\u0131\u015f anl\u0131k de\u011fi\u015fir dedim. Flip floplar hakk\u0131nda internette \u00e7ok geni\u015f kaynaklar var. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma \u015fekli farkl\u0131 olabiliyor. \u015eayet yaz\u0131mda eksik bilgi ya da yanl\u0131\u015f bilgi fark ederseniz,<\/span> l\u00fctfen yorum k\u0131sm\u0131na b\u0131rak\u0131n. Ya da facebook gruplar\u0131ndan bana bildirin ki d\u00fczelteyim. \u00a0Bu Yaz\u0131 dizisi yanl\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7ermesin.<\/p>\n
\nTabii ki FF entegrelerini kullanmasak da, benzer i\u015fi yapacak \u015fekilde, Mant\u0131ksal kap\u0131 devrelerini yap\u0131p kullanabiliriz. \u0130lla ki D FF<\/span> entegresi ya da J-K<\/span> entegesi olmak zorunda de\u011fil.<\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/github.com\/safaka123\/Mikrobotik_yazilarim\/blob\/main\/SAYISAL_DEVRE_TASARIM\/SAYISAL_TASARIM_6_FLIP_FLOP\/pictures\/edge_position1.png?raw=true\")
<\/a>
\n2 \u00e7e\u015fit tetikleme vard\u0131r. Daha \u00e7ok Kenar tetiklemeli kullan\u0131l\u0131r.<\/span>
\nEDGE TRIGGERING ( Kenar tetiklemesi)
\nLEVEL TRIGGERING ( Seviye tetikleme HIGH \/ LOW)<\/p>\n
\nRISING EDGE = LOW seviyesinden HIGH seviyesine \u00e7\u0131karken tetikleme yap.
\nFALLING EDGE= HIGH seviyesinden LOW seviyesine d\u00fc\u015ferken tetikleme yap.
\nHIGH LEVEL = Pozitif k\u0131sm\u0131nda tetikleme yap.
\nLOW LEVEL = Negatif k\u0131s\u0131mda tetikleme yap.<\/p>\n\n
<\/a><\/p>\n
\nKullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Q ve Q\u2019 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 ayn\u0131 olur. Bu da FF larda istenmeyen durumdur.<\/strong><\/p>\n
\nS-R FF nerede kullanabilirim derseniz Mikrokontrolc\u00fc kullanmadan bir pistonun y\u00f6n\u00fcn\u00fc, bir motorun y\u00f6n\u00fcn\u00fc 2 anahtar ile de\u011fi\u015ftirebilirsiniz.\u00a0 Bu youtube videosunda makinenin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Sa\u011fa sola gitmesini sa\u011flayan demir bir kol vard\u0131r. Bunun yerine S-R FF konulabilir. Benzer mant\u0131kla \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Youtube videosu<\/strong><\/a><\/span><\/p>\n<\/a>
\nStandart 2 anahtarla Y\u00f6n de\u011fi\u015ftirme i\u00e7in kullan\u0131labilir. Bunun i\u00e7in Mikrokontrolc\u00fcye ihtiyac\u0131n\u0131z olmaz. Zaten, Say\u0131sal devre tasar\u0131m\u0131 yaz\u0131lar\u0131m\u0131n amac\u0131 da budur. Devreler kendi g\u00f6revlerini yaps\u0131n. Mikrokontrolc\u00fcye i\u015f b\u0131rakmas\u0131n. Sadece geri bildirim versin.<\/p>\n
\nProteus kullanmayan ki\u015filer PDF olarak devre \u015femas\u0131n\u0131 T\u00dcM dosyalar k\u0131sm\u0131nda bulabilir.<\/span><\/p>\n<\/a>
\n\u00a0Kullan\u0131m\u0131 \u015fu \u015fekildedir.<\/span>
\nT giri\u015fi HIGH seviyesine \u00e7\u0131kar. Ve devaml\u0131 orada beklerken, Butonla CLK giri\u015fine \u00f6nce LOW veririz sonra da HIGH seviyesini veririz. \u00c7\u0131k\u0131\u015flar ise CLK n\u0131n LOW seviyesinde de\u011fi\u015fir HIGH seviyesinde ise \u00c7IKI\u015e etkilenmez. Etkilenmesi i\u00e7in CLK giri\u015fini LOW ve HIGH yapmam\u0131z gerek. Yani butona bas\u0131p b\u0131rak\u0131r\u0131z ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f son durumda bekler. Sonras\u0131nda tekrar butona bas\u0131p b\u0131rak\u0131rsak, \u00e7\u0131k\u0131\u015f konum de\u011fi\u015ftirir ve o konumda bekler.
\nYani Her bas\u0131p b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7\u0131k\u0131\u015f durumunu de\u011fi\u015ftirmi\u015f oluruz. Bu bize ne sa\u011flar derseniz bazen bunu kullanmam\u0131z gerekir. Ben de Say\u0131sal elektronik yaz\u0131lar\u0131m\u0131n devrelerinde kulland\u0131m. Tek bir pim ile \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015ftirmem gerekti\u011finde bunu yapar\u0131m. Hem de geciktirme de veririm. Nas\u0131l derseniz, butona bas\u0131p b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131mda konum de\u011fi\u015fiyorsa ayn\u0131 konuma gelmek i\u00e7in 2 pals vermem gerekir. Bu da gecikme sa\u011flar. Yani CLK frekans\u0131n\u0131 yar\u0131ya b\u00f6ler. 10 Hz bir frekansta bunu yapsam \u00e7\u0131k\u0131\u015f 5Hz olacakt\u0131r. Bu da frekans\u0131 b\u00f6lmek i\u00e7in bile kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<\/a>
\nYukar\u0131daki resimde J-K giri\u015fleri HIGH seviyeye \u00e7ekilir ve CLK giri\u015finden ise 1 pals uygulan\u0131r. \u00c7\u0131k\u0131\u015f de\u011fi\u015fir. Tekrar pals uygulan\u0131rsa, \u00e7\u0131k\u0131\u015f durumu yine de\u011fi\u015fir.<\/p>\n
\nBunlar Proteusun standart \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7indir. Bunlar Ger\u00e7ek devrede olmayacakt\u0131r.<\/strong> <\/span>Ger\u00e7ek devrede Transist\u00f6rlerin zamanlamas\u0131 birbirinden farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in transistor \u00fcn 1 tanesi \u00f6nce iletime ge\u00e7er. Fakat Proteus hesapla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan 2 transist\u00f6r\u00fc de \u00d6ZDE\u015e kabul eder ve hesaplama sonucu \u00e7\u0131k\u0131\u015flar kilitlenir. Bunu bozmak i\u00e7in 1 buton ge\u00e7ici olarak transist\u00f6r beyz ucunu k\u0131sa devre eder ve transist\u00f6rlerin s\u0131rayla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Dedi\u011fim gibi ger\u00e7ek devrede buna ihtiya\u00e7 yoktur. <\/span><\/p>\n
\nS-R u\u00e7lar\u0131 varsa Giri\u015fe bakmaks\u0131z\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015flar, CLK pals\u0131 olmaks\u0131z\u0131n de\u011fi\u015firken, burada bir CLK pals\u0131 ile birlikte \u00e7\u0131k\u0131\u015f de\u011fi\u015fir.
\nJ ucunu SET olarak kabul edebilirsiniz ve Q \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 1 olur. K ucu da RESET ucu olarak kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<\/a>
\n<\/a>
\nGer\u00e7ekleme tablosunda g\u00f6rece\u011finiz gibi HOLD k\u0131sm\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f bilgilerini oldu\u011fu gibi tutar.
\nJ-K n\u0131n 1_1 oldu\u011fu durumda da T FF gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. TOGGLE \u00e7al\u0131\u015fma denir.<\/p>\n
\nAsl\u0131nda bu t\u00fcm CLK pals\u0131 kullanan FF lar i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Mesela kontrolc\u00fc 32Mhz de \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken D FF 10Mhz clk pals\u0131yla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa Burada bir senkron hatas\u0131 olabilecektir.\u00a0 Bundan dolay\u0131 D FF asenkron olarak \u00e7al\u0131\u015facak<\/span> ise D ucu ile CLK u\u00e7lar\u0131n\u0131n frekanslar\u0131n\u0131n ayarlanmas\u0131 gerekir. Ya da Geri bildirimli \u00e7al\u0131\u015fma olmas\u0131 gerekiyor. Ya da senkron \u00e7al\u0131\u015fma<\/span> gereklidir. \u00a0Bu durumu a\u015fa\u011f\u0131daki sinyal g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde g\u00f6rebilirsiniz<\/span>. D ucu 1 olsa bile CLK sinyaline denk gelmedi\u011fi i\u00e7in Q \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na yans\u0131m\u0131yor.<\/a><\/p>\n<\/a>
\nBunu ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek entegrelerde piyasa da mevcuttur. TRI STATE<\/span> \u00e7\u0131k\u0131\u015fa sahip olan entegreler de bunu yapabiliyor. Bu entegrelerin yap\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015fik olsa da, 8 bitlik bilginin \u00e7\u0131k\u0131\u015fa yans\u0131mas\u0131n\u0131 isterseniz ENABLE giri\u015fini aktif etmeniz gerekir.\u00a0 O zaman giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015fa yans\u0131r. Yoksa \u00e7\u0131k\u0131\u015fta Hi\u00e7bir \u015fey g\u00f6r\u00fcnmez. Ne HIGH Ne de LOW olacakt\u0131r.
\nBu tip entegrelerle D FF \u00f6zelli\u011fini kar\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131n. D FF 8 bitlik veriyi kontrol ediyorsa CLK n\u0131n gelmedi\u011fi s\u0131rada bile olsa \u00e7\u0131k\u0131\u015ftaki bilgiyi korur.
\nProteus \u015femas\u0131nda ve videoda bu durumu g\u00f6receksiniz. Bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 D FF avantajlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeniz i\u00e7in verdim.<\/span><\/p>\n
\nYa da kap\u0131 devreleri ile yaparken, farkl\u0131 yap\u0131lar kullan\u0131labiliyor. Bunlar onlar\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermez. Fakat internetteki her bilgi gibi, do\u011fru ve yanl\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6rebileceksiniz.
\nAmac\u0131m burada sizi do\u011fru bilgilendirmek. Topluca, say\u0131sal devre tasar\u0131m\u0131nda nas\u0131l kullanabilece\u011finizi anlatmak. Bunu yaparken \u00e7ok fazla detay ile kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratmamak.
\nBaz\u0131 kaynaklar karno diyagramlar\u0131 ya da yard\u0131mc\u0131 form\u00fcller vererek detaylara girmi\u015fler.
\nBen ise pratik olarak nas\u0131l olu\u015fturabilirsiniz, nerelerde kullanabilirsiniz, bunu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n